Wat als je altijd al wist wat je wilde — tot je het plots niet meer weet?

Sommige jongeren weten het al heel vroeg. Ze willen dierenarts worden. Of architect. Arts. Leerkracht. Ingenieur. En wanneer iemand dat jarenlang zegt, wordt het op den duur bijna vanzelfsprekend. Voor henzelf, maar ook voor hun omgeving. Dat is degene die later dierenarts wordt.

Tot er plots twijfel komt. Soms in het vijfde middelbaar. Soms pas in het zesde. Net op het moment waarop iedereen begint te vragen wat je volgend jaar gaat doen. En dan valt niet alleen een studiekeuze weg. Er valt ook een verhaal weg dat je jarenlang over jezelf hebt verteld.

Als een toekomstbeeld deel wordt van wie je bent

Ik kreeg onlangs een mail van een moeder over haar zoon. Hij had vanaf zijn kindertijd gezegd dat hij dierenarts wilde worden. Jarenlang was dat duidelijk. En dan besloot hij: toch niet. Alleen wist hij ook niet wat dan wel.

Ik vond dat eigenlijk heel begrijpelijk. Want als je zes jaar lang één toekomstbeeld hebt gehad, heb je misschien ook nooit echt moeten onderzoeken wat de alternatieven zijn. Veel keuzes kregen vanzelf betekenis binnen dat ene plan. Wetenschappen? Logisch. Interesse in dieren? Past erbij. Een bepaalde studierichting? Ook logisch.

Wanneer dat verhaal wegvalt, blijft er plots veel meer open. En openheid klinkt mooi, maar voelt niet altijd zo. Soms voelt het vooral alsof je richting kwijt bent.

Misschien was het vroeger niet fout

Wat ik dan jammer vind, is dat we zo'n twijfel snel lezen als bewijs dat iemand het vroeger dus niet echt wist. Maar waarom zou dat zo zijn? Misschien wilde hij op zijn twaalfde oprecht dierenarts worden. Alleen is de jongen van zeventien niet meer dezelfde als die van twaalf.

Dat klinkt bijna banaal, maar bij studiekeuze vergeten we het opvallend vaak. We doen soms alsof je ergens diep vanbinnen één juiste bestemming hebt die je alleen nog moet ontdekken. Alsof je keuze vooral correct is wanneer ze lang genoeg stabiel blijft. Ik geloof daar niet zo in.

Mensen veranderen. Interesses verschuiven. Je leert beroepen beter kennen. Je merkt welke aspecten van een toekomstbeeld je aantrekken en welke niet. Van gedachten veranderen hoeft dus niet te betekenen dat je eerdere idee verkeerd was. Het kan ook gewoon betekenen dat je verder bent gaan denken.

Twijfel is niet noodzakelijk een stap achteruit

Op het moment zelf voelt twijfel vaak als verlies van vooruitgang. Eerst was er duidelijkheid. Nu niet meer. Maar misschien gebeurt er net iets waardevols. Misschien wordt een idee dat jarenlang vanzelfsprekend was nu voor het eerst echt onderzocht.

Niet meer: Ik wil dierenarts worden, want dat heb ik altijd gewild.

Maar: Wat trekt mij daar eigenlijk in aan?

En ook: Wil ik het leven dat bij dat beroep hoort?

Dat zijn andere vragen, en misschien zijn het wel belangrijkere vragen dan 'Wat wil je later worden?'

Je hoeft niet meteen een nieuw antwoord klaar te hebben

Wanneer een plan wegvalt, is de eerste reflex vaak: Oké. Geen dierenarts. Wat dan wel?

Zeker in het zesde middelbaar. Maar ik zou niet te snel proberen het oude toekomstbeeld gewoon door een nieuw te vervangen.

Interessanter is om even uiteen te rafelen wat er in dat oude beeld zat. Was het de liefde voor dieren? De wetenschap? Zorgen voor iets of iemand? Zelfstandig werken? Een beroep waarin denken en doen samenkomen? Een duidelijke professionele identiteit?

En vervolgens: wat klopt er nu niet meer?

Soms blijkt dan dat veel van wat iemand aantrok nog altijd aanwezig is. Alleen hoeft het niet noodzakelijk in dat ene beroep terecht te komen. Dan begin je niet opnieuw van nul.

Je begrijpt gewoon beter waar je eigenlijk naar op zoek bent.

Misschien is dit net het begin van een echte keuze

Ik kan me voorstellen dat het voor ouders onrust geeft wanneer een kind jarenlang zeker leek en plots niet meer. Maar ik zou niet te snel denken dat er iets misloopt. Misschien gebeurt er juist iets wat bij kiezen hoort.

Een toekomstbeeld wordt minder vanzelfsprekend. Er komt twijfel. Er ontstaat ruimte om opnieuw te kijken. Niet omdat alles wat daarvoor kwam waardeloos was.

Maar omdat een keuze pas echt van jezelf kan worden wanneer je haar ook durft te bevragen.

Soms weet je dus jarenlang wat je wilt. En soms is het net wanneer je het niet meer weet, dat het echte kiezen begint.

Merel